4
Yönetim Biçimi : Başkanlık Tipi Cumhuriyet
Baskenti : Bakü
Yüzölçümü : 86.600
Nüfusu : 7.900.000
Nüfus Artis Orani : 1.2
Dili : Azeri Tükçesi
Dini : İslam
Para Birimi : Manat
Kisi Basina Ulusal Gelir : 1.670 $ (USD)
Günlük Gazete Tiraji : 2.900.000
Fiziki Harita Bölge Haritası Politik Harita
Yüzölçümü: 86.600 km²
Nüfusu: 8 milyon 173 bin (01.07.2002)
Başkent: Bakü (nüfus 2 milyondan fazla)
Dil: Azerbaycan Türkçesi
(Rusça en fazla konuşulan yabancı dil)
Din: İslam
Etnik yapı: %90�ı Azeri Türkü, % 10�u ise diğer ırklar
Milli Gelir: 5.7 milyar $ (GSYİH 2001 yılı)
Kişi Başına Milli Gelir: 715.4 ABD Doları (2001 yılı)
Dış Ticaret:
İhracat: 2.3, ithalat: 1.4 milyar $
Para Birimi: Azerbaycan Manatı 1 $=4.656,4 Manat (2001 yılı ortalaması)
1$=4890 Manat (Ağustos 2002 ortalaması)
Uluslararası telefon kodu: Türkiye�den 0099 (412 Bakü)
Yerel saat: Türkiye�den iki saat ileri (+ 2 saat)
Faks: Postaneler ve otellerden faks gönderilebilmektedir.
Posta: Büyük postaneler pazar günü hariç saat 09.00-18.00 arası çalışmaktadır.
Kargo: Önemli taşımacılık ve kargo şirketlerinin temsilcilikleri bulunmaktadır.
Vize: Azerbaycan kırmızı, gri ve yeşil pasaportlara vize uygulamamaktadır. Diğer pasaportlara vize alınması gerekmektedir.
Ulaşım (Hava Yolu Seyahati): Türkiye-Azerbaycan arasında Türk Hava Yolları ve Azerbaycan Hava Yolları�nın karşılıklı tarifeli uçak seferleri bulunmaktadır.
Azerbaycan serbest piyasa ekonomisi modelini benimseyen ve yönünü batıya çeviren gelişme çabası içerisinde olan bir ülkedir. Doğal kaynak olarak ülke ekonomisinin can damarını oluşturan petrol ve doğalgaz başta olmak üzere, demir, alüminyum, bakır, çinko, kurşun, barit, arsenik, mermer, kireç taşı, kükürt, maden ve kaya tuzu açısından zengin bir ülkedir.
Hiçbir hazırlık yapılmadan, hukuki, siyasi, ekonomik ve benzeri alt ve üst yapı oluşturulmadan sistemin ani olarak çöküşünün getirdiği sorunlara bağlı üretimde yaşanan düşüş, işsizliğin, enflasyonun artması, ihracatın düşerek ithalatın yükselmesi gibi ekonomik güçlükler, Ermenilerin işgalci tutumu nedeniyle yaşanan savaş mevcut durumu daha da ağırlaştırmıştır. 1995 yılına kadar GSYİH�nin büyüme hızı -%20, -%12 seviyelerinde olmuş, ilk defa 1996�da %1.3 ile pozitif büyüme sağlanmıştır. Bu durum 1997�de %5.8, 1998�de %10, 1999�da %7.4 2000�de %11.4 2001�de ise % 9.9 olmuştur. Dış ticaret hacmi 2001 yılında 3.7 milyar doların üstündedir.
Azerbaycan�ın 2001 yılı dış ticaretinde ilk on ülke: İtalya, ABD, Rusya, Türkiye, İsrail, Türkmenistan, Gürcistan, Kazakistan, İspanya ve İzlanda�dır.
2001 yılında Türkiye�nin Azerbaycan�dan ithalatı 67.4 milyon $, ihracatı ise 148.2 milyon $�dır. Türkiye�de Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre ise bu rakamlar daha farklıdır. Bu haliyle Türkiye�nin dış ticaretinde Azerbaycan�ın payı % 0.3�dür. Azerbaycan�ın dış ticaretinde ülkemizin payı ise % 5.8�dir. (İthalatında % 10.4, ihracatında % 2.9) Azerbaycan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri pazarlarına giriş için çok önemli bir ülke konumundadır.
Azerbaycan�ın Başkenti Bakü�de Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği, Silahlı Kuvvetler Ateşeliği, Ticaret Müşavirliği, Eğitim Müşavirliği, Maliye Müşavirliği, Ekonomi Müşavirliği, Din Hizmetleri Müşavirliği, Basın Müşavirliği, TİKA Koordinasyon Ofisi, TSE, TPAO, TPİC, THY, TRT, A.A�nın temsilcilikleri bulunmaktadır. Ayrıca Azerbaycan�da faaliyet gösteren işadamlarımızın kurduğu �TÜSİAB� Azerbaycan Türk Sanayici ve İşadamları Beynelhalk Cemiyeti bulunmaktadır.
Temel Ekonomik Göstergeler
Yıllar
1997
1998
1999
2000
2001
GSYİH (Milyar US$)
3.85
4.12
3.99
4.9
5.7
REEL GSMH ARTIŞ ORANI (%)
5.8
10.0
7.4
11.4
9.9
GSMH�NİN SEKTÖREL DAĞILIMI (%)
TARIM
SANAYİ
HİZMETLER
20
24.8
55.2
20.1
22
57.9
21.6
23.4
55
18
25.4
56.6
15.7
35.5
48.8
NÜFUS (Milyon)
NÜFUS ARTIŞ HIZI (%)
7.62
0.7
7.95
0.9
8.01
0.8
8.081
0.8
8.141
0.7
KİŞİ BAŞINA MİLLİ GELİR ($)
506
537
508.3
618,6
715.4
TÜKETİCİ FİYATLARI ARTIŞ ORANI
3.7
-0.8
-8.5
2.2
1.5
İŞSİZLİK ORANI
1.3
1.4
1.2
1.2
1.3
DIŞ BORCLAR (Milyon $)
UZUN VADELİ
KISA VADELİ
550
550
---
652,5
652,5
---
963
963
---
1.079,1
1.079,1
----
1.270,5
1.270,5
----
DOĞRUDAN NET YATIRIMLAR Mil. $
1.55,3
1.430,1
937
1.052
1.213,2
İHRACAT (Milyon $)
781
606.2
928.6
1.744,9
2.314,3
İTHALAT (Milyon $)
794
1.077.2
1.033,4
1.172,1
1.430,9
DIŞ TİCARET DENGESİ (Milyon$)
-13
-471.0
-104.8
572.8
883.4
DÖVİZ KURU (Yıllık ortalama, Manat/$)
3.985.6
3.869.1
4.118
4.474,2
4.656,4
TÜRKİYE�YE İHRACAT (Milyon $)
41.2
135.8
69
104.9
67.4
TÜRKİYE�DEN İTHALAT (Milyon $)
179.7
220.1
142.4
128.4
148.2
İHRACAT/İTHALAT
98
56.2
89.9
148.9
161.7
İHRACAT/GSYİH
20
14.7
23.2
35.6
40.3
İTHALAT/GSYİH
20
26.2
25.8
23.9
24.6
DIŞ TİCARET HACMİ/GSYİH
41
40.9
49.05
59,5
64.9
DIŞ TİCARET VE İSTATİSTİKLER
Azerbaycan�ın Dış Ticareti Milyon $
Milyon $
1997
1998
1999
2000
2001
2002 6 ay
İhracat
781,3
606,2
929,2
1.744,9
2.314,3
924.2
İthalat
794,3
1.076,5
1.035,7
1.172,1
1430,9
717.0
Dış Ticaret Dengesi
- 13
- 470,3
- 106,5
572,8
883,4
207.2
Ticarete konu olan başlıca mallar
İhracat: Ham petrol ve petrol ürünleri (toplam ihracatının %91.3�ünü oluşturmaktadır.) meyveler ve sert kabuklu meyveler, alkollü ve alkolsüz içkiler, tütün ve tütün mamulleri, organik kimyasal ürünler, kıymetli metaller, polietilen, pamuk, dokuma giysiler, demir ve çelik, bakır ve ondan hazırlanan ürünler, alüminyum.
İthalat: Makine ve aksamları, elektroteknik avadanlıklar (%24.7), mineral mahsuller (%17.3), gıda ve gıda ürünleri (%16.4) kara, hava ve deniz nakliye araçları (%13.9), az kıymetli metaller ve ondan hazırlanan ürünler (%9.2), kimyasal ürünler (%4.8), tıbbi cihazlar ve diğer muhtelif cihazlar (%2.5), diğer ürünler ise (%11.2) teşkil etmektedir.
Petrol ve petrol ürünleri Azerbaycan�ın stratejik ihraç mallarıdır. Konsorsiyumlarla yapılan anlaşmalar sonucu yeni petrol yataklarının üretime başlamasıyla petrol ihracı daha da artmıştır. 1999 yılında toplam ihracatın %75�ini petrol ve türevleri alırken, bu oran 2001 yılında %91.3�e ulaşmıştır.
Yeniden yapılanma çalışmaları içerisinde ihracatın öneminin anlaşılması bu konuda ciddi adımların atılmasını gerekli kılmıştır. İhracatta alınan vergiler kaldırılmış, ihracatı özendirici, yılın ihracatçısı gibi ülkemiz benzeri mevzuatların hazırlanması çalışmaları yapılmaktadır.
Azerbaycan yönünü serbest pazar ekonomisine çevirip köklü yapısal değişikliklere giderken, bir yandan daha az zaman ve daha az harcamayı gerektiren küçük ölçekli özel işletmelerin yaygınlaştırılmasına önem vermekte, bir yandan da zorunlu ihtiyaç duyduğu temel gıda maddeleri üretimini artırarak yeni iş imkanları yaratmaya çalışmaktadır.
Başlıca Ülkeler İtibariyle Dış Ticaret
İthalatında ilk 10 ülke: İtalya, İsrail, Gürcistan, İspanya, İzlanda, Rusya, Türkiye, Fransa, Yunanistan, İngiltere
İhracatında ilk 10 ülke: ABD, Rusya, Türkiye, Türkmenistan, Kazakistan, Almanya, Japonya, İran, İngiltere, Çin
Azerbaycan�ın dış ticareti ülkelere göre zaman içinde değişmektedir. 1992-1993 yıllarında ihracatın %50�si BDT ülkelerinin payına düşerken, bu 1999�da %22.7�ye 2001�de de %17.8�e gerilemiştir.
1994-1996 arası İran�a yapılan ihracat, Azerbaycan�ın bütün ihracının 1/3�ünü teşkil ederken, bugün %0.4�e kadar inmiştir. 2001 yılında İtalya ve İsrail�e yapılan ihracat, bütün ihracatın 2/3�dür.
Türkiye, 1996, 1997, 1998�de Azerbaycan�ın ithalatında birinci sırada yer almıştır. 2001 yılında 2000 yılına oranla Azerbaycan�a ihracatımız %14 artırmasına rağmen 3. sırada yer almıştır.
Azerbaycan�ın ithalinde de AB ülkeleri, özellikle İngiltere ve Almanya�nın payının artış gösterdiği görülmektedir. BDT üyesi ülkelerden Rusya Federasyonu Türkmenistan ve Kazakistan bir kenara bırakılırsa ithalin hacminin küçüldüğü görülmektedir. Yine İran�ın ithaldeki payı da azalmıştır.
Azerbaycan�ın ihracında petrol ve petrol ürünlerinin payı yeni petrol sahalarının işletmeye alınmasıyla her yıl artmaktadır.
İkili ticari anlaşmalar
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla ilk anlaşma �Ticari ve Ekonomik işbirliği Anlaşması� 01.11.1991 tarihinde imzalanmıştır.
31.07.1996 tarihinde yürürlüğe giren �Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması� 01.01.1998 tarihinde yürürlüğe giren �Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması� ayrıca Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile sınır ticareti, Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi İşletmelerinin geliştirilmesi ve teknik işbirliği, Gümrük işbirliği ve karşılıklı yardımlaşma, bilimsel, teknik, sosyal, kültürel ve iktisadi sahalarda işbirliği gibi konularda değişik tarihlerde protokol ve anlaşmalar imzalanarak bu alandaki boşluklar doldurulmuştur.
Türkiye-Azerbaycan Karma Ekonomik Komisyonu Birinci dönem Toplantısı 25-26 Şubat 1997 tarihinde gerçekleştirilmiştir. KEK ikinci dönem toplantısı 29-30 Mart 2001�de Bakü�de yapılmış, ancak protokol 31 Ocak 2002 tarihinde imzalanabilmiştir. Bu Protokol, Azerbaycan -Türkiye arasında kurumlar arası işbirliği yönünde geçmişte atılan adımların hayatiyet kazanması (KOSGEB, OSTİM, MKE gibi) açısından ayrıca, önümüzdeki 10 yıllık dönemi kapsayacak ekonomik ve ticari işbirliği anlaşmasının dayanağını teşkil etmesi nedeniyle de önem arz etmektedir.
Ticari gelişmeler
Azerbaycan bağımsızlığını kazanmasından sonra, Türk İşadamları Azerbaycan�a büyük ilgi duymuş temas ve ziyaretler başlamış, fuar ve benzeri ziyaretler teşkil edilmiş, petrol, telekomünikasyon, bankacılık ve sigortacılık, eğitim, basın-yayın, inşaat ve inşaat malzemeleri, ulaştırma, gıda, sağlık, imalat sanayii, tekstil ve konfeksiyon, taşımacılık, orman ürünleri, demir, çelik ve demir dışı metaller gibi sektörlerde faaliyet göstermeye başlamışlardır. Önceleri mal satmak ve mal almak için gelen firmalarımızın büyük kısmı artık üretime yönelik bir yapılanmaya gitmektedir.
Yer altı ve yer üstü zenginliği, okuma yazma oranının yüksekliği, işçilik ücretlerinin düşüklüğü, Azerbaycan�ı iş adamlarımız için çok cazip kılmaktadır. En önemlisi aynı dili konuşup aynı kültürü paylaşmamız nedeniyle bugün Azerbaycan�da hemen her sektörde 800�ün üzerinde firmamız faaliyet göstermektedir. İki ülke arasında ticari ve ekonomik alanda hukuki altyapı mevcuttur. Önemli olan bunlara işlerlik kazandırmaktır. Önümüzdeki iki-üç yıl içinde faaliyete geçecek olan Bakü-Ceyhan Petrol boru hattı, Bakü-Erzurum Gaz boru hattı ilişkilerimize yeni bir ivme kazandıracaktır.
Dış ticaret
Türkiye�Azerbaycan arasındaki dış ticarete ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır. Söz konusu veriler incelendiğinde ikili ticaret hacminin 1992�den 1994�e kadar azalarak devam ettiği 1995-1998 arasında düzenli bir artış gösterdiği ve 1998 yılında en üst düzeye çıkarak 355.9 milyon $ olduğu görülmektedir.
Türkiye-Azerbaycan Ticaret Dengesi
Milyon $
Yıllar
İhracatımız
İthalatımız
Denge
Hacim
1992
87,1
125,6
(-) 38,5
212,7
1993
63,6
60,5
3,1
124,1
1994
76,2
16,6
59,6
92,8
1995
140,5
26,4
114,1
166,9
1996
216,2
39,0
177.2
255,2
1997
179,7
41,2
138,5
220,9
1998
220,1
135,8
84,3
355,9
1999
142,4
69,0
73,4
211,4
2000
128,4
104,9
23,5
233,3
2001
148,1
67,3
80,8
215,4
2002*
74,8
35,5
39,3
110,3
*: İlk altı ay
1994-1998 yılları arasındaki dönemde Azerbaycan�a ihracatımız 1997 yılı hariç düzenli olarak artmıştır. Bu ülkeye ihracatımızdaki en yüksek artış 1998 yılında olmuş ve 220.1 milyon $�a ulaşmıştır. Azerbaycan�dan ithalatımız ise 1992 yilindan itibaren inişli çıkışlı bir seyir izlemiştir. İthalatımızdaki en yüksek artış 1998�de olmuş ve 135.8 milyon $�lık ithalat yapılmıştır.
Ticaret dengesi açısından incelendiğinde 1992 yılı hariç Azerbaycan�dan ithalatımızın ihracatımızın altında ve ticaret dengesinin ülkemiz lehine olduğu görülmektedir. Ticaret fazlalığı 1996 ve 1997 yıllarında en yüksek miktarlara ulaşmıştır. Bu değerler sırasıyla 177.2, 138.5 milyon $ olmuştur.
Ülkemiz Azerbaycan�ın ithalatında 1996-1997-1998 yıllarında birinci sırada yer alırken, 1998 yılında yaşanan Rusya krizi sonrası Ruble�nin devalüe edilmesinin de etkisiyle Rus malları Azerbaycan pazarında mutlak fiyat avantajı sağlamış ve halkın gelir seviyesinin de düşük olması sebebiyle talebi fiyatın belirlemesi gibi bir durum ortaya çıkmıştır. Bu durum Azerbaycan�da iş yapan iş adamlarımızı da doğrudan etkilemiştir. Neticede 1999 ve 2000�de ülkemiz ikinci sırada, 2001 yılında ise 3. sırada yer almıştır.
Son üç yıllık dönemde en önemli ihraç maddelerimiz 27 (bu kategoride elektrik enerjisi 30.7 milyon $ tutmaktadır), 84 ve 85�inci kategoride yer almaktadır. Bu üç kategori son üç yıllık toplam ihracatımızın (419 milyon $) %44,8�ini teşkil etmektedir. Kategori 84�te yer alan makineler, mekanik cihazlar ve yedek parçaları 55.2 milyon $, Kategori 85�te yer alan elektrikli makine ve cihazlar ile yedekleri ise 102.2 milyon $ tutmaktadır.
Bu üç madde grubundan sonraki en önemli ihraç maddemiz şeker ve şeker mamulleridir. Üç yılda bu ürün grubundan yapılan ihracatımız 29.4 milyon $�a ulaşmıştır.
2001 yılında ihracatımızın bir milyon $ üstünde olduğu maddelerimiz ile bunların ihracat miktarları ve bir yıl öncesine göre ihracatlarındaki artış ve azalışlar aşağıda gösterilmiştir.
* Taze veya dondurulmuş tavuk eti 3.5 milyon $, artış % 241
* Patates, ihracat 1.4 milyon $, azalış % 13.4
* Bitkisel ve hayvansal katı-sıvı yağlar, ihracat 5.4 milyon $, artış % 92
* Şeker ve şekerli mamuller, ihracat10.9 milyon $ azalış % 3.4
* Süt ve undan hazırlanmış ürünler, ihracat 2.4 milyon $, artış % 44.5
* Yenilebilen çeşitli gıda ürünleri, ihracat 1.7 milyon $ artış % 18.7
* Tuz, kükürt, taş, alçı ve çimento, ihracat 2.9 milyon$ artış % 22.6
* Elektrik enerjisi, ihracat 14.4 milyon $artış % 56.4
* Boyayıcı maddeler, boyalar ve vernikler ihracat 3 milyon $, artış % 40
* Sabun ve müstahzarları, ihracat 3 milyon $ artış %42.4
* Muhtelif kimyasal maddeler, ihracat 1.7 milyon $, azalış %13.9
* Kağıt karton ve mamulleri, ihracat 4.3 milyon $, artış % 64.9
* Demir ve çelikten eşya, ihracat 4.4 milyon $, artış % 41
* Makineler, mekanik cihazlar ve yedekleri ihracat, 16.8 milyon$ artış % 45.4
* Elektrikli makine ve cihazlar ile yedek parçaları, ihracat 41 milyon $, artış % 3.4
* Motorlu kara taşıtları ve yedek parçaları, ihracat 3.2 milyon $, artış % 192.6
* Mobilya, ihracat 2.5 milyon $, azalış % 13.2
Azerbaycan�a ait olan ihracatımızda hemen her ürün grubu yer almaktadır. Bazı kategorilerde inişli çıkışlı bir seyir izlense de özellikle elektrikli makine ve cihazlar ile yedek parçalarında istikrarlı bir büyüme söz konusudur. Azerbaycan�ın 2001 yılında bu ürünlerden yaptığı ithalatın 1/3�ü ülkemizden gelmiştir.
Azerbaycan ile ticaretimizde nakliye önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti hariç Azerbaycan ile ortak sınırımızın olmaması araçlarımızın İran ve Gürcistan üzerinden gelmesini zorunlu kılmaktadır. İran�ın tonaj sınırlaması uygulaması, Gürcistan�ın yüksek yol vergileri alması ayrıca, Azerbaycan�da da bu vergilerin ödenmesi nakliye masraflarını arttırmaktadır. Komşu ülkelerden yol vergilerinin alınmaması ise rekabet şansımızı çok olumsuz etkilemektedir. Yine bazı komşu ülkelerden gümrük vergisi alınmaması ihracatımızda haksız rekabete yol açmaktadır. 2001 yılında ülkemize 1750 adet ücretsiz geçiş hakkı verilmiş ise de, 4367 aracımızın giriş yaptığı göz önüne alındığında bunun yetersiz olduğu görülecektir. 2002 Temmuz ayında Bakü�de yapılan kara ulaştırılması toplantısında da somut bir netice alınamamıştır.
2001 yılında ithalatımızın en önemli maddeleri; dizel yanacağı 48 milyon $, pamuk 4 milyon $, şeker pancarı 2 milyon $, sigara 1.9 milyon $, polietilen 1.9 milyon $, koyun ve sığır derileri 1.3 milyon $, biyan kökü 1.3 milyon $, Grayder-kepçe yedek parçaları 1.1 milyon $, düzeyindedir. 2001 yılı ithalatımızda, bir önceki yıla oranla dizel yanacağında bir düşüş görülmektedir. Hurda bakır, çubuk, profiller ile hurda alüminyumun Azerbaycan�dan ihracı geçici olarak durdurulduğundan, artık ülkemize ithali yapılamamaktadır.
Karşılıklı doğrudan yatırımlar, ortak yatırımlar ve işbirliği ilişkileri
Azerbaycan�da 808 Türk sermayeli firma faaliyet göstermektedir. Bunların 378�i % 100 Türk sermayeli, 371�i Müşterek Müessese, 59�u ise Temsilciliktir.
Bu işletmelerin; %22�8�i üretim, %3,5�i hizmet, %9,3�ü inşaat, %4,8�i taşımacılık, %36,9�u ticaret, %22�7�si ise diğer faaliyet çeşitleri ile uğraşmaktadır.
Azerbaycan sermayeli 97 firma ise ülkemizde faaliyette bulunmakta olup, toplam sermayeleri 4.7 milyon Dolar civarındadır. Ülkemizden Azerbaycan�a gelen sermayenin 1.5 milyar Doların üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Azerbaycan�da mevcut 2.415 yabancı sermayeli şirketin 1/3�ünden fazlası Türk işadamları tarafından kurulmuştur.
Mevcut durumun değerlendirilmesi ve öneriler
Türkiye-Azerbaycan dış ticaret istatistikleri incelendiğinde; Azerbaycan�ın 2001 ithalatında payımızın %10.3, ihracatında %3, hacimde %5.8 olduğu görülecektir. Ülkemizin dış ticaretinde ise Azerbaycan�ın payının %3 gibi çok düşük olduğu görülmektedir.
Bu rakamlar iki ülke arasındaki gerçek potansiyeli yansıtmamaktadır. Azerbaycan�ın ithalatı ve ihracatı artarken, payımızın orantılı olarak artmamasının nedenleri arasında; yukarıda da değinildiği gibi komşu ülkelerden alınmayan yol vergileri ve gümrük vergilerinin ülkemizden alınması sayılabilir. Bu durum iki defa haksız rekabete yol açarak maliyetleri artırmakta, maliyetler artınca da rekabet şansımız azalmaktadır.
Geçen on yıl içinde Azerbaycan�da yatırım yapan ve ticari faaliyette bulunan firmalarımızın, bu süre içinde avantaj ve dezavantajlarını değerlendirerek, artık bölgede yalnız olmadıklarını, gelişmiş ülkelerin firmaları ile çok büyük bir rekabet içinde olacaklarını, gelecek on yılda da bu rekabetin gittikçe artacağının bilinciyle hareket etmelerinde son derece yarar görülmektedir. Önümüzdeki yıllarda Azerbaycan�a yönelik dış ticaretimizin geliştirilmesi için;
*
Uluslararası yükümlülüklerimiz de dikkate alınarak ülkemiz ile Azerbaycan ve BDT ülkeleri arasında ekonomik entegrasyonun kurulması,
*
Azerbaycan ile olan ilişkilerimizde barter sisteminin etkin bir dış ticaret enstrümanı olarak kullanılması,
*
İhraç ürünlerimizin mutlak suretle kalite yönünden yeterli olması,
*
Taşımacılık alanında, gümrüklerde, vize konusunda ve ticari ilişkilerimizi etkileyen benzeri alanlarda projeler geliştirilmesi,
*
Stratejik önem arz eden alanlarda sektörel veya proje bazında firmalarımızın desteklenmesi,
*
Sigorta mekanizmasının işletilerek firmalarımız üzerindeki riskin azaltılması,
*
Geçmiş on yılın bir tahlilinin yapılarak, önümüzdeki on yıl için somut projelere dayalı ekonomik programların hazırlanıp hızla hayata geçirilmesi,
*
Müsteşarlığımız koordinatörlüğünde ilgili kuruluşların da katkılarıyla artık ulusal bir dış ticaret politikasının oluşturulması yararlı olacaktır kanısındayız.
Başlıca maddeler itibariyle Azerbaycan�a ihracatımız
MADDE ADI
ABD DOLARI
Taze ve dondurulmuş tavuk eti
3.502,000
Sebzeler ve bazı kök ve yumrular
1.593,500
Hububat
2.461,200
Şeker ve şeker mamulleri
10.864,500
Hububat, un, pastacılık ürünleri
2.383,400
Yenilen çeşitli gıda müstahzarları
1.709,700
Tuz, kükürt, topraklar ve taşlar, alçılar, kireçler ve çimento
2.867,120
Elektrik enerjisi, mineral yakıtlar,
14.770,600
Boyacı maddeler; müstahzar boyalar ve vernikler; macunlar; mürekkepler
2.974,240
Uçucu yağlar ve bezinotler, parfümeri, kozmetik veya tuvalet müstahzarları
1.154,750
Sabunlar, yüzey aktif organik maddeler, yıkama müstahzarları
3.002,200
Muhtelif kimyasal maddeler
1.654,220
Plastikler ve mamulleri
2.721,830
Ağaç ve ahşap eşya, odun kömürü
1.220,810
Kağıt ve karton
4.292,040
Demir veya çelikten eşya
4.408,420
Alüminyum ve alüminyumdan eşya
1.302,810
Makineler, kazanlar, mekanik cihazlar ve aletler, bunların aksam ve parçaları
16.785,780
Elektrikli makine ve cihazlar ve bunların aksam ve parçaları
41.017,410
Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler ve diğer kara taşıtları
3.161,900
Mobilyalar
2.495,200
Başlıca maddeler itibariyle Azerbaycan�dan ithalatımız.
MADDE ADI
ABD DOLARI
Yağlı tohum ve meyveler
3.240,300
Tütün içeren sigaralar
1.933,500
Mineral yakıtlar, mineral yağlar
48.561,800
Plastikler ve mamulleri
1.954,500
Ham postlar, deriler ve köseleler
1.282,300
Pamuk karde edilmiş veya penyelenmiş
4.057,900
Alüminyum ve alüminyumdan eşya
974,700
Nükleer reaktörler; kazanlar, makineler, mekanik cihazlar ve aletler
1.468,600
2002 yılı ilk altı ayı içinde ekonomide gelişmeler
*
2002 yılı ilk altı aylık dönemde ortalama 1$ = 4829 Manat, enflasyon bir önceki yılın aynı dönemine oranla % 2.3 olmuştur.
*
Azerbaycan�ın ilk altı aylık dönemde dış ticaret hacmi 1 milyar 641 milyon $ oldu. Bunun 924.2 milyon $�ı ihracatın, 717 milyon $�ı ithalatın payına düşmektedir.
*
Bu dönemde Azerbaycan�a ihracatımız 74.8, ithalatımız 35.5 milyon $ olup, Azerbaycan�ın ithalatında %10.4, ihracatında %4, hacimde ise %6.7�lik bir payımız bulunmaktadır.
*
Azerbaycan�ın (altı aylık dönemdeki) dış ticaretinde Türk Cumhuriyetlerinin payı %17.4�dür.
*
Devlet İstatistik Komitesi verilerine göre yılın ilk altı ayında GSYİH 2001 yılı aynı dönemine göre %8.4 artarak 12 trilyon 249 milyar Manat (2 milyar 577 milyon $ ) oldu.
*
Dönem içerisinde kişi başına GSYİH %7.6 artarak 1 milyon 524 bin Manat�a (315.6 $) ulaştı.
*
Bugün yaklaşık olarak Azerbaycan�ın ihracatının %90�ı, ülkeye gelen yabancı sermayenin %70�i, bütçe gelirlerinin %50�si petrolün payına düşmektedir.
*
Yılın ilk yarısında, bir önceki yılın aynı dönemine oranla Azerbaycan ekonomisine iki defa fazla olmak üzere 4.302 milyar Manat (yaklaşık 900 milyon $) sermaye yatırılmıştır. Bunun %81.1�i yabancı sermayenin payına düşmektedir.
*
Devlet İstatistik Komitesinden alınan bilgilere göre, Temmuz sonu itibariyle 3 milyon 765 bin kişi (nüfusun %46.8�i) çalışabilir durumdadır. Çalışabilir nüfusun 3 milyon 715 binine iş imkanı sağlanmış, 50 bin kişiye ise işsizlik statüsü verilmiştir.
İthalat
Azerbaycan�a İthalat esnasında mal gruplarına göre %0, %0.5, %1, %3, %5, %10, %15, düzeyinde nisbi vergi oranları ölçü birimlerine göre (kg,lt,m2,m3,metre,çift) ise 0,06 sentten 40 ABD Dolarına kadar maktu vergiler uygulanmaktadır.
Devlet Gümrük oranları tarafından asgari ithal fiyatı belirlenerek, bu fiyatın altında beyan edilen mallar belirlenmiş fiyat üzerinden gümrük vergisi uygulanabilmektedir.
Azerbaycan karşılıklı olarak ithalatta; Rusya Federasyonu, Gürcistan, Ukrayna ve Kazakistan�dan gümrük vergisi almamaktadır.
Standart Uygulaması �Tüketici Haklarının Korunması Hakkında Kanun� gereğince Uygunluk Sertifikası (Standart Belgesi) olmayan ürünlerin satışı ve kullanılması yasaktır. Ancak, İthal edilen mallarda BDT ülkelerinin standart kurumları ile TSE tarafından verilen Standart Belgeleri geçerli olarak kabul edilmektedir.Türk Standartları Enstitüsünün Azerbaycan�da Temsilciliği bulunmaktadır.
TSE Azerbaycan Temsilciliği :
Merdanov Kardeşleri küçesi No:124, Bakü
Tel/Fax: 40 03 96
E-mail : tseaztem@artel.net.az
Azerbaycan�da İşyeri Açma
Azerbaycan�da şirketlerin kuruluş işlemleri Adalet Bakanlığı�nca yapılmaktadır. Türkiye�de yerleşik kişilerin Azerbaycan�da faaliyet gösterebilmeleri için kuracakları şirketin niteliğine göre istenecek belgeler T.C. Bakü Ticaret Müşavirliği�nden temin edilebilir.
Yabancı sermayeli şirket kuruluşlarında yerli ortak bulunması zorunluluğu yoktur. %100 yabancı sermayeli şirket kurulabilmektedir. Yerli ve yabancı sermayeli şirketler arasında faaliyet konuları itibariyle herhangi bir farklılık veya kısıtlama gösterilmemektedir. Yabancı yatırımlarda muafiyet uygulaması yoktur. Yabancı yatırımcı, yatırım aşamasında makine ve ekipmanlarını aynı sermaye olarak şirket tüzüğünde gösterirse, bunlar gümrük vergisi ve KDV den muaf tutulmaktadır.
Azerbaycan�da bir kişi ile limited şirket üç kişi ile A.Ş. kurulabilmektedir. Ticari hayatta çek, bono, poliçe gibi kıymetli evraklar ile ilgili yasal düzenleme bulunmamaktadır. Kredi kartı uygulaması yaygın değildir. Beş yıldızlı otellerde ve büyük süper marketlerde kullanılmaktadır.
Azerbaycan�da Ziraat Bankası ortaklığıyla kurulan Azer-Türk Bank, Koçbank, Royalbank, İş Bankası Azerbaycan (Türkiye İş Bankasıyla ilgisi yoktur ), Cibank, ayrıca, Günay-Anadolu Sigorta, Başak-İnam Sigorta ve Cisigorta faaliyet göstermektedir.
Azerbaycan�da Potansiyel Yatırım Alanları
*
Azerbaycan�da hemen her konuda yatırıma ihtiyaç vardır. Bölgelere göre farklı yatırım imkanları mevcut olup, potansiyel yatırım alanları aşağıda sıralanmıştır.
*
Başkent Bakü�de petrol ve gaz sektörlerine ait yan sanayi, elektrik, elektronik, petrol ürünlerinin değerlendirilmesi, demir ve demir dışı metaller alanında muhtelif yatırımlar, otomotiv ve otomotiv yan sanayi tesisleri, tekstil sektörüne ait entegre tesisler, deniz nakliyatı ve gemicilik sektörü tesisleri, kara, hava, deniz, metro ve demiryolu ulaşımı ile ilgili altyapı ve üstyapı çalışmaları, alkol ve alkollü içecek tesisleri, sağlık, eğitim, turizm tesisleri, çevre korumaya yönelik tesisler, toprak ıslahı ve sulaması ile ilgili tesisler;
*
Gence�de otomotiv tesislerinin kurulması, cam tesisleri (konut ve sınai camlar), muhtelif tekstil tesisleri, uçak ve vagon imalatı, seramik çimento alüminyum, turistik tesisler, muhtelif makine ve ekipman imali tesisleri.
*
Sumgayt�ta demir çelik, demir dışı metaller tesisleri, petrol ve yan sanayi tesisleri, petrol yan ürünlerinin değerlendirilmesi tesisleri, organik ve inorganik kimya tesisleri, elektrik üretimi tesisleri, entegre tekstil tesisleri, beşeri ve veteriner ilaç tesisleri, çevre korunması ve toprağın arıtılması ile ilgili tesisler.
*
Mingeçevir�de hidroelektrik santralinin geliştirilmesi ve modernizasyonu muhtelif tekstil tesislerinin modernizasyonu ve yeniden kurulması, deri işleme tesisleri kurulması, turistik tesisler, Kür nehri üzerinde taşımacılık ve balıkçılık tesisleri.
*
Alibayramlı�da elektrik santralinin modernizasyonu ve yenilenmesi, karada petrol üretiminin artırılması çalışmaları, tıbbi sarf malzemeleri üretim tesisleri, tarımsal teknolojiye dayalı tesisler.
*
Lenkeran ve Astara�da yaş sebze meyve, ambalajlama ve depolama tasisleri meyve suyu ve konserve tesisleri, orman ürünleri sanayii, balıkçılık ve havyar işleme tesisleri, çay ve narenciye bahçelerinin ıslahı
*
Nahçıvan�da hidroelektik santrallerinin kurulması, sulama sisteminin iyileştirilmesi, turizm tesisleri, çimento ve şeker fabrikalarının kurulması muhtelif gıda tesislerinin kurulması, tuz işleme tesisleri, mineral su şişeleme tesisleri.
*
Şeki, Zagatala, Kah ve Balaken bölgelerinde tarıma dayalı sanayiinin geliştirilmesi, ipek böcekçiliği, fındık işleme tütün, şarap, su şişeleme tesisleri, ağaç ve orman ürünleri turistik tesisler.
*
Daşkesen�de demir, alüminyum, bakır, mermer ocaklarının daha modern teknolojilerle işletilmesi, metalurji tesislerinin modernizasyonu.
*
Neftçala�da iyot, brom tesislerinin kurulması, petrol üretimine ağırlık verilmesi.
*
Salyan�da şeker fabrikası kurulması hububat ekiminin modernize edilmesi.
*
Kürdemir, Celilabad, Ucar, Agdaş, Ağsu, Göğçay Bölgelerinde pamuk, hububat, üzüm, tarımın modernizasyonu, tarıma dayalı sanayiinin geliştirilmesi, ile ilgili tesisler kurulabilir.
*
Ayrıca ülkenin iklim koşullarının uygun olması sebebiyle büyük ve küçükbaş hayvancılıkla kanatlı hayvancılık üretimi ülkenin hemen her bölgesinde mümkündür.
*
Azerbaycan topraklarının %18� i tarıma uygun ekilebilir alanlardan oluştuğundan iklim çeşitliliği sebebiyle yukarıda belirtilen tarımsal yatırımların daha da çeşitlendirilmesi mümkündür. Ülkenin birçok bölgesi turizm açısından keşfedilmemiş güzellikler bakımından zengin olduğundan turizm ve hizmetler sektörünün daha geniş bir potansiyelinin bulunduğunu söylemek mümkündür
Azerbaycan�da önemli telefonlar
Kod: 00 99 412
ADI
TELEFON
FAX
T.C.Bakü Büyükelçiliği
98 81 33-35
98 83 49
Ticaret Müşavirliği
98 96 19
98 87 74
Ekonomi Müşavirliği
98 94 60
98 65 96
Basın Müşavirliği
93 33 58
93 39 57
Eğitim Müşavirliği
98 83 39
98 19 07
Maliye Müşavirliği
98 91 08
93 75 26
Hukuk Müşavirliği
93 95 96
98 83 49
Din Hizmetleri Müşavirliği
92 98 53
92 96 91
TİKA Koordinasyon Ofisi
93 10 24
93 64 24
TSE Temsilciliği
40 03 96
40 03 96
TUSİAB
97 15 86
97 17 13
THY Bürosu
97 54 37
98 00 47
TPAO
98 95 26
98 14 35
TPIC
98 14 38
98 18 71
A.C. Başbakanlık
98 00 08
98 97 86
Iktisadi İnkişaf Bakanlığı
92 22 58
90 24 04
Maliye Bakanlığı
93 29 43
93 13 25
Tarım Bakanlığı
94 53 55
94 29 36
Gümrük Komitesi
38 80 80
93 40 67
Azerenerji Devlet Şirketi
93 10 89
98 55 23
Azerkontrat
39 25 06
97 52 03
Azerkimya Devlet Şirketi
(89264) 5 94 01
(89264) 5 98 17
A.C. İstatistik Komitesi
38 63 01
A.C.Sanayi ve Ticaret Odası
92 89 12
97 19 97
IMF Temsilciliği
93 56 72
93 72 68
Dünya Bankası Temsilciliği
92 19 41
92 14 79
Avrupa Yatırım Bankası Temsilciliği
97 10 14
97 10 19
Azer-Türk Bank
97 43 16/17
98 37 02
Baskenti : Bakü
Yüzölçümü : 86.600
Nüfusu : 7.900.000
Nüfus Artis Orani : 1.2
Dili : Azeri Tükçesi
Dini : İslam
Para Birimi : Manat
Kisi Basina Ulusal Gelir : 1.670 $ (USD)
Günlük Gazete Tiraji : 2.900.000
Fiziki Harita Bölge Haritası Politik Harita
Yüzölçümü: 86.600 km²
Nüfusu: 8 milyon 173 bin (01.07.2002)
Başkent: Bakü (nüfus 2 milyondan fazla)
Dil: Azerbaycan Türkçesi
(Rusça en fazla konuşulan yabancı dil)
Din: İslam
Etnik yapı: %90�ı Azeri Türkü, % 10�u ise diğer ırklar
Milli Gelir: 5.7 milyar $ (GSYİH 2001 yılı)
Kişi Başına Milli Gelir: 715.4 ABD Doları (2001 yılı)
Dış Ticaret:
İhracat: 2.3, ithalat: 1.4 milyar $
Para Birimi: Azerbaycan Manatı 1 $=4.656,4 Manat (2001 yılı ortalaması)
1$=4890 Manat (Ağustos 2002 ortalaması)
Uluslararası telefon kodu: Türkiye�den 0099 (412 Bakü)
Yerel saat: Türkiye�den iki saat ileri (+ 2 saat)
Faks: Postaneler ve otellerden faks gönderilebilmektedir.
Posta: Büyük postaneler pazar günü hariç saat 09.00-18.00 arası çalışmaktadır.
Kargo: Önemli taşımacılık ve kargo şirketlerinin temsilcilikleri bulunmaktadır.
Vize: Azerbaycan kırmızı, gri ve yeşil pasaportlara vize uygulamamaktadır. Diğer pasaportlara vize alınması gerekmektedir.
Ulaşım (Hava Yolu Seyahati): Türkiye-Azerbaycan arasında Türk Hava Yolları ve Azerbaycan Hava Yolları�nın karşılıklı tarifeli uçak seferleri bulunmaktadır.
Azerbaycan serbest piyasa ekonomisi modelini benimseyen ve yönünü batıya çeviren gelişme çabası içerisinde olan bir ülkedir. Doğal kaynak olarak ülke ekonomisinin can damarını oluşturan petrol ve doğalgaz başta olmak üzere, demir, alüminyum, bakır, çinko, kurşun, barit, arsenik, mermer, kireç taşı, kükürt, maden ve kaya tuzu açısından zengin bir ülkedir.
Hiçbir hazırlık yapılmadan, hukuki, siyasi, ekonomik ve benzeri alt ve üst yapı oluşturulmadan sistemin ani olarak çöküşünün getirdiği sorunlara bağlı üretimde yaşanan düşüş, işsizliğin, enflasyonun artması, ihracatın düşerek ithalatın yükselmesi gibi ekonomik güçlükler, Ermenilerin işgalci tutumu nedeniyle yaşanan savaş mevcut durumu daha da ağırlaştırmıştır. 1995 yılına kadar GSYİH�nin büyüme hızı -%20, -%12 seviyelerinde olmuş, ilk defa 1996�da %1.3 ile pozitif büyüme sağlanmıştır. Bu durum 1997�de %5.8, 1998�de %10, 1999�da %7.4 2000�de %11.4 2001�de ise % 9.9 olmuştur. Dış ticaret hacmi 2001 yılında 3.7 milyar doların üstündedir.
Azerbaycan�ın 2001 yılı dış ticaretinde ilk on ülke: İtalya, ABD, Rusya, Türkiye, İsrail, Türkmenistan, Gürcistan, Kazakistan, İspanya ve İzlanda�dır.
2001 yılında Türkiye�nin Azerbaycan�dan ithalatı 67.4 milyon $, ihracatı ise 148.2 milyon $�dır. Türkiye�de Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre ise bu rakamlar daha farklıdır. Bu haliyle Türkiye�nin dış ticaretinde Azerbaycan�ın payı % 0.3�dür. Azerbaycan�ın dış ticaretinde ülkemizin payı ise % 5.8�dir. (İthalatında % 10.4, ihracatında % 2.9) Azerbaycan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri pazarlarına giriş için çok önemli bir ülke konumundadır.
Azerbaycan�ın Başkenti Bakü�de Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliği, Silahlı Kuvvetler Ateşeliği, Ticaret Müşavirliği, Eğitim Müşavirliği, Maliye Müşavirliği, Ekonomi Müşavirliği, Din Hizmetleri Müşavirliği, Basın Müşavirliği, TİKA Koordinasyon Ofisi, TSE, TPAO, TPİC, THY, TRT, A.A�nın temsilcilikleri bulunmaktadır. Ayrıca Azerbaycan�da faaliyet gösteren işadamlarımızın kurduğu �TÜSİAB� Azerbaycan Türk Sanayici ve İşadamları Beynelhalk Cemiyeti bulunmaktadır.
Temel Ekonomik Göstergeler
Yıllar
1997
1998
1999
2000
2001
GSYİH (Milyar US$)
3.85
4.12
3.99
4.9
5.7
REEL GSMH ARTIŞ ORANI (%)
5.8
10.0
7.4
11.4
9.9
GSMH�NİN SEKTÖREL DAĞILIMI (%)
TARIM
SANAYİ
HİZMETLER
20
24.8
55.2
20.1
22
57.9
21.6
23.4
55
18
25.4
56.6
15.7
35.5
48.8
NÜFUS (Milyon)
NÜFUS ARTIŞ HIZI (%)
7.62
0.7
7.95
0.9
8.01
0.8
8.081
0.8
8.141
0.7
KİŞİ BAŞINA MİLLİ GELİR ($)
506
537
508.3
618,6
715.4
TÜKETİCİ FİYATLARI ARTIŞ ORANI
3.7
-0.8
-8.5
2.2
1.5
İŞSİZLİK ORANI
1.3
1.4
1.2
1.2
1.3
DIŞ BORCLAR (Milyon $)
UZUN VADELİ
KISA VADELİ
550
550
---
652,5
652,5
---
963
963
---
1.079,1
1.079,1
----
1.270,5
1.270,5
----
DOĞRUDAN NET YATIRIMLAR Mil. $
1.55,3
1.430,1
937
1.052
1.213,2
İHRACAT (Milyon $)
781
606.2
928.6
1.744,9
2.314,3
İTHALAT (Milyon $)
794
1.077.2
1.033,4
1.172,1
1.430,9
DIŞ TİCARET DENGESİ (Milyon$)
-13
-471.0
-104.8
572.8
883.4
DÖVİZ KURU (Yıllık ortalama, Manat/$)
3.985.6
3.869.1
4.118
4.474,2
4.656,4
TÜRKİYE�YE İHRACAT (Milyon $)
41.2
135.8
69
104.9
67.4
TÜRKİYE�DEN İTHALAT (Milyon $)
179.7
220.1
142.4
128.4
148.2
İHRACAT/İTHALAT
98
56.2
89.9
148.9
161.7
İHRACAT/GSYİH
20
14.7
23.2
35.6
40.3
İTHALAT/GSYİH
20
26.2
25.8
23.9
24.6
DIŞ TİCARET HACMİ/GSYİH
41
40.9
49.05
59,5
64.9
DIŞ TİCARET VE İSTATİSTİKLER
Azerbaycan�ın Dış Ticareti Milyon $
Milyon $
1997
1998
1999
2000
2001
2002 6 ay
İhracat
781,3
606,2
929,2
1.744,9
2.314,3
924.2
İthalat
794,3
1.076,5
1.035,7
1.172,1
1430,9
717.0
Dış Ticaret Dengesi
- 13
- 470,3
- 106,5
572,8
883,4
207.2
Ticarete konu olan başlıca mallar
İhracat: Ham petrol ve petrol ürünleri (toplam ihracatının %91.3�ünü oluşturmaktadır.) meyveler ve sert kabuklu meyveler, alkollü ve alkolsüz içkiler, tütün ve tütün mamulleri, organik kimyasal ürünler, kıymetli metaller, polietilen, pamuk, dokuma giysiler, demir ve çelik, bakır ve ondan hazırlanan ürünler, alüminyum.
İthalat: Makine ve aksamları, elektroteknik avadanlıklar (%24.7), mineral mahsuller (%17.3), gıda ve gıda ürünleri (%16.4) kara, hava ve deniz nakliye araçları (%13.9), az kıymetli metaller ve ondan hazırlanan ürünler (%9.2), kimyasal ürünler (%4.8), tıbbi cihazlar ve diğer muhtelif cihazlar (%2.5), diğer ürünler ise (%11.2) teşkil etmektedir.
Petrol ve petrol ürünleri Azerbaycan�ın stratejik ihraç mallarıdır. Konsorsiyumlarla yapılan anlaşmalar sonucu yeni petrol yataklarının üretime başlamasıyla petrol ihracı daha da artmıştır. 1999 yılında toplam ihracatın %75�ini petrol ve türevleri alırken, bu oran 2001 yılında %91.3�e ulaşmıştır.
Yeniden yapılanma çalışmaları içerisinde ihracatın öneminin anlaşılması bu konuda ciddi adımların atılmasını gerekli kılmıştır. İhracatta alınan vergiler kaldırılmış, ihracatı özendirici, yılın ihracatçısı gibi ülkemiz benzeri mevzuatların hazırlanması çalışmaları yapılmaktadır.
Azerbaycan yönünü serbest pazar ekonomisine çevirip köklü yapısal değişikliklere giderken, bir yandan daha az zaman ve daha az harcamayı gerektiren küçük ölçekli özel işletmelerin yaygınlaştırılmasına önem vermekte, bir yandan da zorunlu ihtiyaç duyduğu temel gıda maddeleri üretimini artırarak yeni iş imkanları yaratmaya çalışmaktadır.
Başlıca Ülkeler İtibariyle Dış Ticaret
İthalatında ilk 10 ülke: İtalya, İsrail, Gürcistan, İspanya, İzlanda, Rusya, Türkiye, Fransa, Yunanistan, İngiltere
İhracatında ilk 10 ülke: ABD, Rusya, Türkiye, Türkmenistan, Kazakistan, Almanya, Japonya, İran, İngiltere, Çin
Azerbaycan�ın dış ticareti ülkelere göre zaman içinde değişmektedir. 1992-1993 yıllarında ihracatın %50�si BDT ülkelerinin payına düşerken, bu 1999�da %22.7�ye 2001�de de %17.8�e gerilemiştir.
1994-1996 arası İran�a yapılan ihracat, Azerbaycan�ın bütün ihracının 1/3�ünü teşkil ederken, bugün %0.4�e kadar inmiştir. 2001 yılında İtalya ve İsrail�e yapılan ihracat, bütün ihracatın 2/3�dür.
Türkiye, 1996, 1997, 1998�de Azerbaycan�ın ithalatında birinci sırada yer almıştır. 2001 yılında 2000 yılına oranla Azerbaycan�a ihracatımız %14 artırmasına rağmen 3. sırada yer almıştır.
Azerbaycan�ın ithalinde de AB ülkeleri, özellikle İngiltere ve Almanya�nın payının artış gösterdiği görülmektedir. BDT üyesi ülkelerden Rusya Federasyonu Türkmenistan ve Kazakistan bir kenara bırakılırsa ithalin hacminin küçüldüğü görülmektedir. Yine İran�ın ithaldeki payı da azalmıştır.
Azerbaycan�ın ihracında petrol ve petrol ürünlerinin payı yeni petrol sahalarının işletmeye alınmasıyla her yıl artmaktadır.
İkili ticari anlaşmalar
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla ilk anlaşma �Ticari ve Ekonomik işbirliği Anlaşması� 01.11.1991 tarihinde imzalanmıştır.
31.07.1996 tarihinde yürürlüğe giren �Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması� 01.01.1998 tarihinde yürürlüğe giren �Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması� ayrıca Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile sınır ticareti, Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi İşletmelerinin geliştirilmesi ve teknik işbirliği, Gümrük işbirliği ve karşılıklı yardımlaşma, bilimsel, teknik, sosyal, kültürel ve iktisadi sahalarda işbirliği gibi konularda değişik tarihlerde protokol ve anlaşmalar imzalanarak bu alandaki boşluklar doldurulmuştur.
Türkiye-Azerbaycan Karma Ekonomik Komisyonu Birinci dönem Toplantısı 25-26 Şubat 1997 tarihinde gerçekleştirilmiştir. KEK ikinci dönem toplantısı 29-30 Mart 2001�de Bakü�de yapılmış, ancak protokol 31 Ocak 2002 tarihinde imzalanabilmiştir. Bu Protokol, Azerbaycan -Türkiye arasında kurumlar arası işbirliği yönünde geçmişte atılan adımların hayatiyet kazanması (KOSGEB, OSTİM, MKE gibi) açısından ayrıca, önümüzdeki 10 yıllık dönemi kapsayacak ekonomik ve ticari işbirliği anlaşmasının dayanağını teşkil etmesi nedeniyle de önem arz etmektedir.
Ticari gelişmeler
Azerbaycan bağımsızlığını kazanmasından sonra, Türk İşadamları Azerbaycan�a büyük ilgi duymuş temas ve ziyaretler başlamış, fuar ve benzeri ziyaretler teşkil edilmiş, petrol, telekomünikasyon, bankacılık ve sigortacılık, eğitim, basın-yayın, inşaat ve inşaat malzemeleri, ulaştırma, gıda, sağlık, imalat sanayii, tekstil ve konfeksiyon, taşımacılık, orman ürünleri, demir, çelik ve demir dışı metaller gibi sektörlerde faaliyet göstermeye başlamışlardır. Önceleri mal satmak ve mal almak için gelen firmalarımızın büyük kısmı artık üretime yönelik bir yapılanmaya gitmektedir.
Yer altı ve yer üstü zenginliği, okuma yazma oranının yüksekliği, işçilik ücretlerinin düşüklüğü, Azerbaycan�ı iş adamlarımız için çok cazip kılmaktadır. En önemlisi aynı dili konuşup aynı kültürü paylaşmamız nedeniyle bugün Azerbaycan�da hemen her sektörde 800�ün üzerinde firmamız faaliyet göstermektedir. İki ülke arasında ticari ve ekonomik alanda hukuki altyapı mevcuttur. Önemli olan bunlara işlerlik kazandırmaktır. Önümüzdeki iki-üç yıl içinde faaliyete geçecek olan Bakü-Ceyhan Petrol boru hattı, Bakü-Erzurum Gaz boru hattı ilişkilerimize yeni bir ivme kazandıracaktır.
Dış ticaret
Türkiye�Azerbaycan arasındaki dış ticarete ilişkin veriler aşağıda yer almaktadır. Söz konusu veriler incelendiğinde ikili ticaret hacminin 1992�den 1994�e kadar azalarak devam ettiği 1995-1998 arasında düzenli bir artış gösterdiği ve 1998 yılında en üst düzeye çıkarak 355.9 milyon $ olduğu görülmektedir.
Türkiye-Azerbaycan Ticaret Dengesi
Milyon $
Yıllar
İhracatımız
İthalatımız
Denge
Hacim
1992
87,1
125,6
(-) 38,5
212,7
1993
63,6
60,5
3,1
124,1
1994
76,2
16,6
59,6
92,8
1995
140,5
26,4
114,1
166,9
1996
216,2
39,0
177.2
255,2
1997
179,7
41,2
138,5
220,9
1998
220,1
135,8
84,3
355,9
1999
142,4
69,0
73,4
211,4
2000
128,4
104,9
23,5
233,3
2001
148,1
67,3
80,8
215,4
2002*
74,8
35,5
39,3
110,3
*: İlk altı ay
1994-1998 yılları arasındaki dönemde Azerbaycan�a ihracatımız 1997 yılı hariç düzenli olarak artmıştır. Bu ülkeye ihracatımızdaki en yüksek artış 1998 yılında olmuş ve 220.1 milyon $�a ulaşmıştır. Azerbaycan�dan ithalatımız ise 1992 yilindan itibaren inişli çıkışlı bir seyir izlemiştir. İthalatımızdaki en yüksek artış 1998�de olmuş ve 135.8 milyon $�lık ithalat yapılmıştır.
Ticaret dengesi açısından incelendiğinde 1992 yılı hariç Azerbaycan�dan ithalatımızın ihracatımızın altında ve ticaret dengesinin ülkemiz lehine olduğu görülmektedir. Ticaret fazlalığı 1996 ve 1997 yıllarında en yüksek miktarlara ulaşmıştır. Bu değerler sırasıyla 177.2, 138.5 milyon $ olmuştur.
Ülkemiz Azerbaycan�ın ithalatında 1996-1997-1998 yıllarında birinci sırada yer alırken, 1998 yılında yaşanan Rusya krizi sonrası Ruble�nin devalüe edilmesinin de etkisiyle Rus malları Azerbaycan pazarında mutlak fiyat avantajı sağlamış ve halkın gelir seviyesinin de düşük olması sebebiyle talebi fiyatın belirlemesi gibi bir durum ortaya çıkmıştır. Bu durum Azerbaycan�da iş yapan iş adamlarımızı da doğrudan etkilemiştir. Neticede 1999 ve 2000�de ülkemiz ikinci sırada, 2001 yılında ise 3. sırada yer almıştır.
Son üç yıllık dönemde en önemli ihraç maddelerimiz 27 (bu kategoride elektrik enerjisi 30.7 milyon $ tutmaktadır), 84 ve 85�inci kategoride yer almaktadır. Bu üç kategori son üç yıllık toplam ihracatımızın (419 milyon $) %44,8�ini teşkil etmektedir. Kategori 84�te yer alan makineler, mekanik cihazlar ve yedek parçaları 55.2 milyon $, Kategori 85�te yer alan elektrikli makine ve cihazlar ile yedekleri ise 102.2 milyon $ tutmaktadır.
Bu üç madde grubundan sonraki en önemli ihraç maddemiz şeker ve şeker mamulleridir. Üç yılda bu ürün grubundan yapılan ihracatımız 29.4 milyon $�a ulaşmıştır.
2001 yılında ihracatımızın bir milyon $ üstünde olduğu maddelerimiz ile bunların ihracat miktarları ve bir yıl öncesine göre ihracatlarındaki artış ve azalışlar aşağıda gösterilmiştir.
* Taze veya dondurulmuş tavuk eti 3.5 milyon $, artış % 241
* Patates, ihracat 1.4 milyon $, azalış % 13.4
* Bitkisel ve hayvansal katı-sıvı yağlar, ihracat 5.4 milyon $, artış % 92
* Şeker ve şekerli mamuller, ihracat10.9 milyon $ azalış % 3.4
* Süt ve undan hazırlanmış ürünler, ihracat 2.4 milyon $, artış % 44.5
* Yenilebilen çeşitli gıda ürünleri, ihracat 1.7 milyon $ artış % 18.7
* Tuz, kükürt, taş, alçı ve çimento, ihracat 2.9 milyon$ artış % 22.6
* Elektrik enerjisi, ihracat 14.4 milyon $artış % 56.4
* Boyayıcı maddeler, boyalar ve vernikler ihracat 3 milyon $, artış % 40
* Sabun ve müstahzarları, ihracat 3 milyon $ artış %42.4
* Muhtelif kimyasal maddeler, ihracat 1.7 milyon $, azalış %13.9
* Kağıt karton ve mamulleri, ihracat 4.3 milyon $, artış % 64.9
* Demir ve çelikten eşya, ihracat 4.4 milyon $, artış % 41
* Makineler, mekanik cihazlar ve yedekleri ihracat, 16.8 milyon$ artış % 45.4
* Elektrikli makine ve cihazlar ile yedek parçaları, ihracat 41 milyon $, artış % 3.4
* Motorlu kara taşıtları ve yedek parçaları, ihracat 3.2 milyon $, artış % 192.6
* Mobilya, ihracat 2.5 milyon $, azalış % 13.2
Azerbaycan�a ait olan ihracatımızda hemen her ürün grubu yer almaktadır. Bazı kategorilerde inişli çıkışlı bir seyir izlense de özellikle elektrikli makine ve cihazlar ile yedek parçalarında istikrarlı bir büyüme söz konusudur. Azerbaycan�ın 2001 yılında bu ürünlerden yaptığı ithalatın 1/3�ü ülkemizden gelmiştir.
Azerbaycan ile ticaretimizde nakliye önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti hariç Azerbaycan ile ortak sınırımızın olmaması araçlarımızın İran ve Gürcistan üzerinden gelmesini zorunlu kılmaktadır. İran�ın tonaj sınırlaması uygulaması, Gürcistan�ın yüksek yol vergileri alması ayrıca, Azerbaycan�da da bu vergilerin ödenmesi nakliye masraflarını arttırmaktadır. Komşu ülkelerden yol vergilerinin alınmaması ise rekabet şansımızı çok olumsuz etkilemektedir. Yine bazı komşu ülkelerden gümrük vergisi alınmaması ihracatımızda haksız rekabete yol açmaktadır. 2001 yılında ülkemize 1750 adet ücretsiz geçiş hakkı verilmiş ise de, 4367 aracımızın giriş yaptığı göz önüne alındığında bunun yetersiz olduğu görülecektir. 2002 Temmuz ayında Bakü�de yapılan kara ulaştırılması toplantısında da somut bir netice alınamamıştır.
2001 yılında ithalatımızın en önemli maddeleri; dizel yanacağı 48 milyon $, pamuk 4 milyon $, şeker pancarı 2 milyon $, sigara 1.9 milyon $, polietilen 1.9 milyon $, koyun ve sığır derileri 1.3 milyon $, biyan kökü 1.3 milyon $, Grayder-kepçe yedek parçaları 1.1 milyon $, düzeyindedir. 2001 yılı ithalatımızda, bir önceki yıla oranla dizel yanacağında bir düşüş görülmektedir. Hurda bakır, çubuk, profiller ile hurda alüminyumun Azerbaycan�dan ihracı geçici olarak durdurulduğundan, artık ülkemize ithali yapılamamaktadır.
Karşılıklı doğrudan yatırımlar, ortak yatırımlar ve işbirliği ilişkileri
Azerbaycan�da 808 Türk sermayeli firma faaliyet göstermektedir. Bunların 378�i % 100 Türk sermayeli, 371�i Müşterek Müessese, 59�u ise Temsilciliktir.
Bu işletmelerin; %22�8�i üretim, %3,5�i hizmet, %9,3�ü inşaat, %4,8�i taşımacılık, %36,9�u ticaret, %22�7�si ise diğer faaliyet çeşitleri ile uğraşmaktadır.
Azerbaycan sermayeli 97 firma ise ülkemizde faaliyette bulunmakta olup, toplam sermayeleri 4.7 milyon Dolar civarındadır. Ülkemizden Azerbaycan�a gelen sermayenin 1.5 milyar Doların üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Azerbaycan�da mevcut 2.415 yabancı sermayeli şirketin 1/3�ünden fazlası Türk işadamları tarafından kurulmuştur.
Mevcut durumun değerlendirilmesi ve öneriler
Türkiye-Azerbaycan dış ticaret istatistikleri incelendiğinde; Azerbaycan�ın 2001 ithalatında payımızın %10.3, ihracatında %3, hacimde %5.8 olduğu görülecektir. Ülkemizin dış ticaretinde ise Azerbaycan�ın payının %3 gibi çok düşük olduğu görülmektedir.
Bu rakamlar iki ülke arasındaki gerçek potansiyeli yansıtmamaktadır. Azerbaycan�ın ithalatı ve ihracatı artarken, payımızın orantılı olarak artmamasının nedenleri arasında; yukarıda da değinildiği gibi komşu ülkelerden alınmayan yol vergileri ve gümrük vergilerinin ülkemizden alınması sayılabilir. Bu durum iki defa haksız rekabete yol açarak maliyetleri artırmakta, maliyetler artınca da rekabet şansımız azalmaktadır.
Geçen on yıl içinde Azerbaycan�da yatırım yapan ve ticari faaliyette bulunan firmalarımızın, bu süre içinde avantaj ve dezavantajlarını değerlendirerek, artık bölgede yalnız olmadıklarını, gelişmiş ülkelerin firmaları ile çok büyük bir rekabet içinde olacaklarını, gelecek on yılda da bu rekabetin gittikçe artacağının bilinciyle hareket etmelerinde son derece yarar görülmektedir. Önümüzdeki yıllarda Azerbaycan�a yönelik dış ticaretimizin geliştirilmesi için;
*
Uluslararası yükümlülüklerimiz de dikkate alınarak ülkemiz ile Azerbaycan ve BDT ülkeleri arasında ekonomik entegrasyonun kurulması,
*
Azerbaycan ile olan ilişkilerimizde barter sisteminin etkin bir dış ticaret enstrümanı olarak kullanılması,
*
İhraç ürünlerimizin mutlak suretle kalite yönünden yeterli olması,
*
Taşımacılık alanında, gümrüklerde, vize konusunda ve ticari ilişkilerimizi etkileyen benzeri alanlarda projeler geliştirilmesi,
*
Stratejik önem arz eden alanlarda sektörel veya proje bazında firmalarımızın desteklenmesi,
*
Sigorta mekanizmasının işletilerek firmalarımız üzerindeki riskin azaltılması,
*
Geçmiş on yılın bir tahlilinin yapılarak, önümüzdeki on yıl için somut projelere dayalı ekonomik programların hazırlanıp hızla hayata geçirilmesi,
*
Müsteşarlığımız koordinatörlüğünde ilgili kuruluşların da katkılarıyla artık ulusal bir dış ticaret politikasının oluşturulması yararlı olacaktır kanısındayız.
Başlıca maddeler itibariyle Azerbaycan�a ihracatımız
MADDE ADI
ABD DOLARI
Taze ve dondurulmuş tavuk eti
3.502,000
Sebzeler ve bazı kök ve yumrular
1.593,500
Hububat
2.461,200
Şeker ve şeker mamulleri
10.864,500
Hububat, un, pastacılık ürünleri
2.383,400
Yenilen çeşitli gıda müstahzarları
1.709,700
Tuz, kükürt, topraklar ve taşlar, alçılar, kireçler ve çimento
2.867,120
Elektrik enerjisi, mineral yakıtlar,
14.770,600
Boyacı maddeler; müstahzar boyalar ve vernikler; macunlar; mürekkepler
2.974,240
Uçucu yağlar ve bezinotler, parfümeri, kozmetik veya tuvalet müstahzarları
1.154,750
Sabunlar, yüzey aktif organik maddeler, yıkama müstahzarları
3.002,200
Muhtelif kimyasal maddeler
1.654,220
Plastikler ve mamulleri
2.721,830
Ağaç ve ahşap eşya, odun kömürü
1.220,810
Kağıt ve karton
4.292,040
Demir veya çelikten eşya
4.408,420
Alüminyum ve alüminyumdan eşya
1.302,810
Makineler, kazanlar, mekanik cihazlar ve aletler, bunların aksam ve parçaları
16.785,780
Elektrikli makine ve cihazlar ve bunların aksam ve parçaları
41.017,410
Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler ve diğer kara taşıtları
3.161,900
Mobilyalar
2.495,200
Başlıca maddeler itibariyle Azerbaycan�dan ithalatımız.
MADDE ADI
ABD DOLARI
Yağlı tohum ve meyveler
3.240,300
Tütün içeren sigaralar
1.933,500
Mineral yakıtlar, mineral yağlar
48.561,800
Plastikler ve mamulleri
1.954,500
Ham postlar, deriler ve köseleler
1.282,300
Pamuk karde edilmiş veya penyelenmiş
4.057,900
Alüminyum ve alüminyumdan eşya
974,700
Nükleer reaktörler; kazanlar, makineler, mekanik cihazlar ve aletler
1.468,600
2002 yılı ilk altı ayı içinde ekonomide gelişmeler
*
2002 yılı ilk altı aylık dönemde ortalama 1$ = 4829 Manat, enflasyon bir önceki yılın aynı dönemine oranla % 2.3 olmuştur.
*
Azerbaycan�ın ilk altı aylık dönemde dış ticaret hacmi 1 milyar 641 milyon $ oldu. Bunun 924.2 milyon $�ı ihracatın, 717 milyon $�ı ithalatın payına düşmektedir.
*
Bu dönemde Azerbaycan�a ihracatımız 74.8, ithalatımız 35.5 milyon $ olup, Azerbaycan�ın ithalatında %10.4, ihracatında %4, hacimde ise %6.7�lik bir payımız bulunmaktadır.
*
Azerbaycan�ın (altı aylık dönemdeki) dış ticaretinde Türk Cumhuriyetlerinin payı %17.4�dür.
*
Devlet İstatistik Komitesi verilerine göre yılın ilk altı ayında GSYİH 2001 yılı aynı dönemine göre %8.4 artarak 12 trilyon 249 milyar Manat (2 milyar 577 milyon $ ) oldu.
*
Dönem içerisinde kişi başına GSYİH %7.6 artarak 1 milyon 524 bin Manat�a (315.6 $) ulaştı.
*
Bugün yaklaşık olarak Azerbaycan�ın ihracatının %90�ı, ülkeye gelen yabancı sermayenin %70�i, bütçe gelirlerinin %50�si petrolün payına düşmektedir.
*
Yılın ilk yarısında, bir önceki yılın aynı dönemine oranla Azerbaycan ekonomisine iki defa fazla olmak üzere 4.302 milyar Manat (yaklaşık 900 milyon $) sermaye yatırılmıştır. Bunun %81.1�i yabancı sermayenin payına düşmektedir.
*
Devlet İstatistik Komitesinden alınan bilgilere göre, Temmuz sonu itibariyle 3 milyon 765 bin kişi (nüfusun %46.8�i) çalışabilir durumdadır. Çalışabilir nüfusun 3 milyon 715 binine iş imkanı sağlanmış, 50 bin kişiye ise işsizlik statüsü verilmiştir.
İthalat
Azerbaycan�a İthalat esnasında mal gruplarına göre %0, %0.5, %1, %3, %5, %10, %15, düzeyinde nisbi vergi oranları ölçü birimlerine göre (kg,lt,m2,m3,metre,çift) ise 0,06 sentten 40 ABD Dolarına kadar maktu vergiler uygulanmaktadır.
Devlet Gümrük oranları tarafından asgari ithal fiyatı belirlenerek, bu fiyatın altında beyan edilen mallar belirlenmiş fiyat üzerinden gümrük vergisi uygulanabilmektedir.
Azerbaycan karşılıklı olarak ithalatta; Rusya Federasyonu, Gürcistan, Ukrayna ve Kazakistan�dan gümrük vergisi almamaktadır.
Standart Uygulaması �Tüketici Haklarının Korunması Hakkında Kanun� gereğince Uygunluk Sertifikası (Standart Belgesi) olmayan ürünlerin satışı ve kullanılması yasaktır. Ancak, İthal edilen mallarda BDT ülkelerinin standart kurumları ile TSE tarafından verilen Standart Belgeleri geçerli olarak kabul edilmektedir.Türk Standartları Enstitüsünün Azerbaycan�da Temsilciliği bulunmaktadır.
TSE Azerbaycan Temsilciliği :
Merdanov Kardeşleri küçesi No:124, Bakü
Tel/Fax: 40 03 96
E-mail : tseaztem@artel.net.az
Azerbaycan�da İşyeri Açma
Azerbaycan�da şirketlerin kuruluş işlemleri Adalet Bakanlığı�nca yapılmaktadır. Türkiye�de yerleşik kişilerin Azerbaycan�da faaliyet gösterebilmeleri için kuracakları şirketin niteliğine göre istenecek belgeler T.C. Bakü Ticaret Müşavirliği�nden temin edilebilir.
Yabancı sermayeli şirket kuruluşlarında yerli ortak bulunması zorunluluğu yoktur. %100 yabancı sermayeli şirket kurulabilmektedir. Yerli ve yabancı sermayeli şirketler arasında faaliyet konuları itibariyle herhangi bir farklılık veya kısıtlama gösterilmemektedir. Yabancı yatırımlarda muafiyet uygulaması yoktur. Yabancı yatırımcı, yatırım aşamasında makine ve ekipmanlarını aynı sermaye olarak şirket tüzüğünde gösterirse, bunlar gümrük vergisi ve KDV den muaf tutulmaktadır.
Azerbaycan�da bir kişi ile limited şirket üç kişi ile A.Ş. kurulabilmektedir. Ticari hayatta çek, bono, poliçe gibi kıymetli evraklar ile ilgili yasal düzenleme bulunmamaktadır. Kredi kartı uygulaması yaygın değildir. Beş yıldızlı otellerde ve büyük süper marketlerde kullanılmaktadır.
Azerbaycan�da Ziraat Bankası ortaklığıyla kurulan Azer-Türk Bank, Koçbank, Royalbank, İş Bankası Azerbaycan (Türkiye İş Bankasıyla ilgisi yoktur ), Cibank, ayrıca, Günay-Anadolu Sigorta, Başak-İnam Sigorta ve Cisigorta faaliyet göstermektedir.
Azerbaycan�da Potansiyel Yatırım Alanları
*
Azerbaycan�da hemen her konuda yatırıma ihtiyaç vardır. Bölgelere göre farklı yatırım imkanları mevcut olup, potansiyel yatırım alanları aşağıda sıralanmıştır.
*
Başkent Bakü�de petrol ve gaz sektörlerine ait yan sanayi, elektrik, elektronik, petrol ürünlerinin değerlendirilmesi, demir ve demir dışı metaller alanında muhtelif yatırımlar, otomotiv ve otomotiv yan sanayi tesisleri, tekstil sektörüne ait entegre tesisler, deniz nakliyatı ve gemicilik sektörü tesisleri, kara, hava, deniz, metro ve demiryolu ulaşımı ile ilgili altyapı ve üstyapı çalışmaları, alkol ve alkollü içecek tesisleri, sağlık, eğitim, turizm tesisleri, çevre korumaya yönelik tesisler, toprak ıslahı ve sulaması ile ilgili tesisler;
*
Gence�de otomotiv tesislerinin kurulması, cam tesisleri (konut ve sınai camlar), muhtelif tekstil tesisleri, uçak ve vagon imalatı, seramik çimento alüminyum, turistik tesisler, muhtelif makine ve ekipman imali tesisleri.
*
Sumgayt�ta demir çelik, demir dışı metaller tesisleri, petrol ve yan sanayi tesisleri, petrol yan ürünlerinin değerlendirilmesi tesisleri, organik ve inorganik kimya tesisleri, elektrik üretimi tesisleri, entegre tekstil tesisleri, beşeri ve veteriner ilaç tesisleri, çevre korunması ve toprağın arıtılması ile ilgili tesisler.
*
Mingeçevir�de hidroelektrik santralinin geliştirilmesi ve modernizasyonu muhtelif tekstil tesislerinin modernizasyonu ve yeniden kurulması, deri işleme tesisleri kurulması, turistik tesisler, Kür nehri üzerinde taşımacılık ve balıkçılık tesisleri.
*
Alibayramlı�da elektrik santralinin modernizasyonu ve yenilenmesi, karada petrol üretiminin artırılması çalışmaları, tıbbi sarf malzemeleri üretim tesisleri, tarımsal teknolojiye dayalı tesisler.
*
Lenkeran ve Astara�da yaş sebze meyve, ambalajlama ve depolama tasisleri meyve suyu ve konserve tesisleri, orman ürünleri sanayii, balıkçılık ve havyar işleme tesisleri, çay ve narenciye bahçelerinin ıslahı
*
Nahçıvan�da hidroelektik santrallerinin kurulması, sulama sisteminin iyileştirilmesi, turizm tesisleri, çimento ve şeker fabrikalarının kurulması muhtelif gıda tesislerinin kurulması, tuz işleme tesisleri, mineral su şişeleme tesisleri.
*
Şeki, Zagatala, Kah ve Balaken bölgelerinde tarıma dayalı sanayiinin geliştirilmesi, ipek böcekçiliği, fındık işleme tütün, şarap, su şişeleme tesisleri, ağaç ve orman ürünleri turistik tesisler.
*
Daşkesen�de demir, alüminyum, bakır, mermer ocaklarının daha modern teknolojilerle işletilmesi, metalurji tesislerinin modernizasyonu.
*
Neftçala�da iyot, brom tesislerinin kurulması, petrol üretimine ağırlık verilmesi.
*
Salyan�da şeker fabrikası kurulması hububat ekiminin modernize edilmesi.
*
Kürdemir, Celilabad, Ucar, Agdaş, Ağsu, Göğçay Bölgelerinde pamuk, hububat, üzüm, tarımın modernizasyonu, tarıma dayalı sanayiinin geliştirilmesi, ile ilgili tesisler kurulabilir.
*
Ayrıca ülkenin iklim koşullarının uygun olması sebebiyle büyük ve küçükbaş hayvancılıkla kanatlı hayvancılık üretimi ülkenin hemen her bölgesinde mümkündür.
*
Azerbaycan topraklarının %18� i tarıma uygun ekilebilir alanlardan oluştuğundan iklim çeşitliliği sebebiyle yukarıda belirtilen tarımsal yatırımların daha da çeşitlendirilmesi mümkündür. Ülkenin birçok bölgesi turizm açısından keşfedilmemiş güzellikler bakımından zengin olduğundan turizm ve hizmetler sektörünün daha geniş bir potansiyelinin bulunduğunu söylemek mümkündür
Azerbaycan�da önemli telefonlar
Kod: 00 99 412
ADI
TELEFON
FAX
T.C.Bakü Büyükelçiliği
98 81 33-35
98 83 49
Ticaret Müşavirliği
98 96 19
98 87 74
Ekonomi Müşavirliği
98 94 60
98 65 96
Basın Müşavirliği
93 33 58
93 39 57
Eğitim Müşavirliği
98 83 39
98 19 07
Maliye Müşavirliği
98 91 08
93 75 26
Hukuk Müşavirliği
93 95 96
98 83 49
Din Hizmetleri Müşavirliği
92 98 53
92 96 91
TİKA Koordinasyon Ofisi
93 10 24
93 64 24
TSE Temsilciliği
40 03 96
40 03 96
TUSİAB
97 15 86
97 17 13
THY Bürosu
97 54 37
98 00 47
TPAO
98 95 26
98 14 35
TPIC
98 14 38
98 18 71
A.C. Başbakanlık
98 00 08
98 97 86
Iktisadi İnkişaf Bakanlığı
92 22 58
90 24 04
Maliye Bakanlığı
93 29 43
93 13 25
Tarım Bakanlığı
94 53 55
94 29 36
Gümrük Komitesi
38 80 80
93 40 67
Azerenerji Devlet Şirketi
93 10 89
98 55 23
Azerkontrat
39 25 06
97 52 03
Azerkimya Devlet Şirketi
(89264) 5 94 01
(89264) 5 98 17
A.C. İstatistik Komitesi
38 63 01
A.C.Sanayi ve Ticaret Odası
92 89 12
97 19 97
IMF Temsilciliği
93 56 72
93 72 68
Dünya Bankası Temsilciliği
92 19 41
92 14 79
Avrupa Yatırım Bankası Temsilciliği
97 10 14
97 10 19
Azer-Türk Bank
97 43 16/17
98 37 02
