1
Birinci fasılda Onkin, Kül Tigin (Tegin), Bilke (Bilge) Kağan, Tonyukuk Abideleri hakkında ayrıntılı bilgiler verildikten sonra her bir abide metninin transkripsiyonu, çeviri yazısı ve Azeri Türkçesine aktarması ayrıca burada özel olarak yer verilmiştir.
Kitapta Orhun Abidelerinin metni verilirken bu bilim alanındaki son gelişmeler ve ilerlemeler de göz önünde bulundurulmuştur, Bu abideler Hüseyin Namık Orkun. V. Radloff, C. Y. Malov, Talat Tekin, Muharrem Ergin tarafından yayınlanmıştır (ayrıca bunlardan istifade edilmiştir).
Yenisey Abideleri faslında temel bilgiler verildikten sonra, bu abidelerin kimler tarafından araştırılıp incelendiği kaydolunmuştur. D. D. Va-silyev'in Yenisey yazılarını toplu şekilde 1983'te yayınlamasından söz edilmektedir. Bundan sonra kitapta Barlık Çayı (Nehri), Elegest Çayı (Nehri), Begre Çayı (Nehri), Çakal Çayı (Nehri), Uybat Çayı, Altın Göl yakınlarında bulunmuş olan Yenisey Abideleri hakkında kısaca malumat zikredilip, metin transkripsiyonu ve Azeri Türkçesine aktarması verilmiştir.
Bilinmektedir ki, 745'de eski Uygurlar, Ötü-ken (Ötügen) topraklarının asıl sahibi olmalarına rağmen, uzun süre Run alfabesini kullanmışlardır. Bunun için de VIII-XI. yüzyıllara ait olan birkaç Uygur Abidesi, Run yazısı ile kaleme alınmış ve taş üzerine nakşedilmiştir. Bu konu esas alınarak eski Run yazısı ile yazılı abideler doğrultusunda son dönem Türkolojisinin kazanılmış başarılarından kitapta önemli ölçüde yararlanılmış, Moyun Çor, Tes, Terhin, Tayart/Çoyren, Süci ve Irk Bitik (Fal Kitabı) abidelerinin her biri hakkında ayrı ayrı kısa bilgi zikredilerek bu abidenin metninin transkripsiyonu ve Azeri Türkçesine aktarılması verilmiştir.
Önceden kayd olunduğu gibi kitabın ikinci bölümü Eski Uygur abidelerinden oluşmaktadır. Bu abideler kitabın 2/3'ünü işgal eder. Bu da rastgele olarak yapılmış değildir. Bilinmektedir ki, Eski Uygur abideleri sayıca ve hacimce çoktur, diğer taraftan, bu abideler Azerbaycan Türkolojisinde belli başlı bir şekilde, araştırılıp öğrenilmiştir. Yeri gelmişken zikretmek gerekir ki kardeş Türkiye’nin bilim adamları bu alanda halen dünya Türkolojisine öncülük yapmaya devam etmektedirler. Örneğin 1994 senesinde Türkiye’de Ceval Kaya tarafından “Eski Uygur Abidesi”, “Altun Yaruk” adlı eserlerin yayınlanması Türkolojinin büyük başarılarından olarak kabul edilebilir. R. Rahmeti Arat, Şinasi Tekin gibi bilim adamlarının araştırmalarından yararlanarak kitabın yazarı burada Eski Uygurlar, onların, tarihi, kültürü, dili ve edebiyatı hakkında ayrıntılı bilgiler vermiştir. Aynı zamanda kitapta bu alanda Alman Türkolojisinin de büyük gayretler sarf etmesi saygı ile karşılanmaktadır. Bunun içinde Villi Kauf Bang, Albert Fon le Kok, Anna Marietta Fob Gaben ve Müller’in Türk Turfan metinleri üzerine yaptığı çeşitli araştırma ve malzemeden gereğince faydalanılmıştır. Bu bölüm kitapta iki fasla bölünmüştür: 1. Manihey Dini Konulu Eski Uygur Abideleri 2. Budizm Dini Konulu Eski Uygur Abideleri. Kitapta Manihey Abideleri şiir ve düz yazı olarak iki kısma ayrılmıştır. Kitapta Manihey şiirine örnek olarak 7 şiir metni-çeviri yazısı ve 124 dörtlükten oluşan mani şerefine yazılan büyük ilahi ve transkripsiyon ve tercümesi ile birlikte verilmiştir. Düz yazı grubunda Bökü (Bögü) Han şerefine metin, Huastunift çeşitli metin parçaları (bunlar 18 abideden oluşuyor) iki Yultuz/İki Köy Kanunu/ çeviri yazısı tercüme ile kitapta yer almıştır.
İkinci kısımda Budizm abideleri yer alır. Bu abideler de kitapta şiir ve düz yazı olarak iki kısma ayrılmıştır. Burada “Maytrısimit”, “Altun Yaruk”, “İblis Atavaki Hakkında Hikaye”, “Kuanşi İm Pusar”, “Sekiz Yükmek”, “Kalyamankara ve Papamkara” gibi Eski Uygur metinlerinden parçalar tercümeleri ile birlikte verilmiştir.
Böylece Türklerin soykökünü (menşeîni) tarihi etnografyasını, felsefî bilincini, mitolojisini, edebiyatını, devlet kavramını, dinî, ahlak ve tasavvurlarını araştırmak ve öğrenmek için en tutarlı kaynak olan Eski Türk Abidelerini toplu şekilde bir araya getirip onları Bakü’de yayınlanan Doç. Dr. Ebulfeyz Amanoğlu Guluyev’in hazırladığı bu kitap Türk dünyasına yakışacak bir çalışmadır.
Kitapta Orhun Abidelerinin metni verilirken bu bilim alanındaki son gelişmeler ve ilerlemeler de göz önünde bulundurulmuştur, Bu abideler Hüseyin Namık Orkun. V. Radloff, C. Y. Malov, Talat Tekin, Muharrem Ergin tarafından yayınlanmıştır (ayrıca bunlardan istifade edilmiştir).
Yenisey Abideleri faslında temel bilgiler verildikten sonra, bu abidelerin kimler tarafından araştırılıp incelendiği kaydolunmuştur. D. D. Va-silyev'in Yenisey yazılarını toplu şekilde 1983'te yayınlamasından söz edilmektedir. Bundan sonra kitapta Barlık Çayı (Nehri), Elegest Çayı (Nehri), Begre Çayı (Nehri), Çakal Çayı (Nehri), Uybat Çayı, Altın Göl yakınlarında bulunmuş olan Yenisey Abideleri hakkında kısaca malumat zikredilip, metin transkripsiyonu ve Azeri Türkçesine aktarması verilmiştir.
Bilinmektedir ki, 745'de eski Uygurlar, Ötü-ken (Ötügen) topraklarının asıl sahibi olmalarına rağmen, uzun süre Run alfabesini kullanmışlardır. Bunun için de VIII-XI. yüzyıllara ait olan birkaç Uygur Abidesi, Run yazısı ile kaleme alınmış ve taş üzerine nakşedilmiştir. Bu konu esas alınarak eski Run yazısı ile yazılı abideler doğrultusunda son dönem Türkolojisinin kazanılmış başarılarından kitapta önemli ölçüde yararlanılmış, Moyun Çor, Tes, Terhin, Tayart/Çoyren, Süci ve Irk Bitik (Fal Kitabı) abidelerinin her biri hakkında ayrı ayrı kısa bilgi zikredilerek bu abidenin metninin transkripsiyonu ve Azeri Türkçesine aktarılması verilmiştir.
Önceden kayd olunduğu gibi kitabın ikinci bölümü Eski Uygur abidelerinden oluşmaktadır. Bu abideler kitabın 2/3'ünü işgal eder. Bu da rastgele olarak yapılmış değildir. Bilinmektedir ki, Eski Uygur abideleri sayıca ve hacimce çoktur, diğer taraftan, bu abideler Azerbaycan Türkolojisinde belli başlı bir şekilde, araştırılıp öğrenilmiştir. Yeri gelmişken zikretmek gerekir ki kardeş Türkiye’nin bilim adamları bu alanda halen dünya Türkolojisine öncülük yapmaya devam etmektedirler. Örneğin 1994 senesinde Türkiye’de Ceval Kaya tarafından “Eski Uygur Abidesi”, “Altun Yaruk” adlı eserlerin yayınlanması Türkolojinin büyük başarılarından olarak kabul edilebilir. R. Rahmeti Arat, Şinasi Tekin gibi bilim adamlarının araştırmalarından yararlanarak kitabın yazarı burada Eski Uygurlar, onların, tarihi, kültürü, dili ve edebiyatı hakkında ayrıntılı bilgiler vermiştir. Aynı zamanda kitapta bu alanda Alman Türkolojisinin de büyük gayretler sarf etmesi saygı ile karşılanmaktadır. Bunun içinde Villi Kauf Bang, Albert Fon le Kok, Anna Marietta Fob Gaben ve Müller’in Türk Turfan metinleri üzerine yaptığı çeşitli araştırma ve malzemeden gereğince faydalanılmıştır. Bu bölüm kitapta iki fasla bölünmüştür: 1. Manihey Dini Konulu Eski Uygur Abideleri 2. Budizm Dini Konulu Eski Uygur Abideleri. Kitapta Manihey Abideleri şiir ve düz yazı olarak iki kısma ayrılmıştır. Kitapta Manihey şiirine örnek olarak 7 şiir metni-çeviri yazısı ve 124 dörtlükten oluşan mani şerefine yazılan büyük ilahi ve transkripsiyon ve tercümesi ile birlikte verilmiştir. Düz yazı grubunda Bökü (Bögü) Han şerefine metin, Huastunift çeşitli metin parçaları (bunlar 18 abideden oluşuyor) iki Yultuz/İki Köy Kanunu/ çeviri yazısı tercüme ile kitapta yer almıştır.
İkinci kısımda Budizm abideleri yer alır. Bu abideler de kitapta şiir ve düz yazı olarak iki kısma ayrılmıştır. Burada “Maytrısimit”, “Altun Yaruk”, “İblis Atavaki Hakkında Hikaye”, “Kuanşi İm Pusar”, “Sekiz Yükmek”, “Kalyamankara ve Papamkara” gibi Eski Uygur metinlerinden parçalar tercümeleri ile birlikte verilmiştir.
Böylece Türklerin soykökünü (menşeîni) tarihi etnografyasını, felsefî bilincini, mitolojisini, edebiyatını, devlet kavramını, dinî, ahlak ve tasavvurlarını araştırmak ve öğrenmek için en tutarlı kaynak olan Eski Türk Abidelerini toplu şekilde bir araya getirip onları Bakü’de yayınlanan Doç. Dr. Ebulfeyz Amanoğlu Guluyev’in hazırladığı bu kitap Türk dünyasına yakışacak bir çalışmadır.
